Marco van Basten - de zwaan van Utrecht
Marco van Basten was gedurende een groot deel van zijn carrière synoniem met doelpunten, maar net zozeer met blessures. Hij was een van de grootste aanvallende talenten in de geschiedenis van het voetbal, maar kon zijn volledige potentieel niet bereiken door de terugkerende en zeer ernstige blessures die hem in de laatste fase van zijn carrière achtervolgden, wat uiteindelijk leidde tot een vroegtijdig afscheid.
©
Beginjaren
Marcel "Marco" van Basten werd geboren op 31 oktober 1964 in Utrecht en begon op zesjarige leeftijd met voetballen. Eerst bij EDO, daarna bij UVV en vervolgens bij USV Elinkwijk, allemaal clubs uit de regio Utrecht. In 1981, op 16-jarige leeftijd, tekende Ajax hem voor hun jeugdteams, waar hij samenkwam met de terugkerende Johan Cruijff. Er wordt gezegd dat Cruijff de jonge Marco veel advies gaf. van Basten maakte zijn professionele debuut in 1982, toen hij Cruijff verving en zijn eerste doelpunt maakte in een 5-0 overwinning op NEC.Aan het begin van het seizoen 1983-84 vertrok Ajax-topscorer Wim Kieft naar het Italiaanse Pisa, waardoor er een plek vrijkwam in de aanval van de Amsterdammers. Die werd opgevuld door van Basten.
Vanaf dat seizoen was hij vier keer op rij topscorer van de Eredivisie en in 1985-86 won hij de Europese Gouden Schoen. In december 1986 liep hij een blessure op aan zijn rechterenkel, waarvoor hij een operatie moest ondergaan. Dit weerhield hem er echter niet van om in het seizoen 1986-87 maar liefst 43 doelpunten in 43 wedstrijden te maken.
Tijdens zijn tijd bij Ajax won hij drie landstitels en drie KNVB Bekers. Hij sloot zijn periode in Amsterdam af met het winnen van de Europacup II in 1987, waarin hij het enige doelpunt scoorde in de finale tegen Lokomotive Leipzig. In dat Ajax-team speelden onder anderen Frank Rijkaard en een jonge Dennis Bergkamp, en Johan Cruijff was de trainer.
Volgende halte - AC Milan
Van Bastens prestaties trokken veel belangstelling, maar uiteindelijk wist AC Milan hem in de zomer van 1987 vast te leggen, samen met zijn landgenoot Ruud Gullit, die overkwam van PSV Eindhoven. Zij waren de enige niet-Italiaanse spelers bij de Rossoneri, omdat de Serie A destijds slechts twee buitenlandse spelers per team toestond.Tot dan toe had Milan een moeizame periode doorgemaakt in de jaren 80, met twee degradaties naar de Serie B en geen enkele grote prijs. De komst van Silvio Berlusconi in 1986 moest daar verandering in brengen, en dat leidde tot de komst van het Nederlandse duo en een destijds nog vrij onbekende trainer genaamd Arrigo Sacchi, die van Parma uit de Serie B kwam.
Kort na zijn aankomst bij Milan liep van Basten een ernstige blessure op aan zijn rechterenkel en moest hij opnieuw geopereerd worden, waardoor hij de eerste zes maanden van het seizoen 1987-88 miste. Dat Milan-team had grote namen zoals Franco Baresi, Paolo Maldini, Alessandro Costacurta, Mauro Tassotti, Carlo Ancelotti en Roberto Donadoni. In de afwezigheid van van Basten schitterde vooral Gullit.
Van Basten keerde terug aan het einde van het seizoen en scoorde een cruciaal doelpunt op speeldag 28 tegen titelconcurrent Napoli van Diego Maradona. Milan werd kampioen van Italië, de eerste landstitel voor de club in negen jaar.
Europees succes met Nederland
Van Basten maakte deel uit van de Nederlandse selectie voor het EK 1988 in Duitsland. Het toernooi begon met een 1-0 nederlaag tegen de Sovjet-Unie, maar in de tweede wedstrijd scoorde de spits een hattrick tegen Engeland (3-1 winst). Dankzij een doelpunt van Wim Kieft versloeg Nederland vervolgens Ierland en plaatste zich voor de halve finale tegen gastland Duitsland. van Basten scoorde de winnende treffer in de 88e minuut, waarmee Nederland de finale bereikte.In de finale, gespeeld in het Olympiastadion van München, scoorde de Utrechtse spits een van de mooiste doelpunten in de geschiedenis van het EK. Met een fenomenale volley uit een lastige hoek zette hij de eindstand op 2-0 en bezorgde hij Nederland de Europese titel.
Dat jaar won van Basten de Ballon d'Or, waarmee hij zijn naam bijschreef in een top drie die volledig bestond uit Nederlanders: Gullit, Rijkaard en hijzelf.
Glorie met Milan
Na het herstellen van Milans status als topclub in Italië, lag de focus het volgende seizoen op Europa. Onder leiding van Sacchi schakelde Milan Real Madrid uit met een totaal van 6-1 over twee wedstrijden, inclusief een sensationele 5-0 overwinning in San Siro. van Basten scoorde zowel in het Santiago Bernabéu als in Italië.In de finale stond Milan tegenover Steaua Boekarest, de winnaar van de Europa Cup I in 1986, met onder anderen Gheorghe Hagi in de gelederen. Milan speelde een van de beste finales uit de geschiedenis van de competitie en versloeg de Roemenen met 4-0. Zowel Gullit als van Basten scoorden twee keer, waarmee AC Milan na twintig jaar opnieuw de belangrijkste Europese clubprijs won.
Het seizoen 1989-90
De Nederlandse spits moest opnieuw geopereerd worden, dit keer aan zijn knie. Hij maakte echter een relatief snel herstel door en wist zelfs zijn tweede opeenvolgende Ballon d'Or te winnen. van Basten scoorde 19 doelpunten in 26 Serie A-wedstrijden, maar enkele vreemde scheidsrechterlijke beslissingen werkten Milan tegen en weerhielden hen ervan de landstitel te winnen. Toch wisten ze opnieuw de Europacup I te veroveren, door Benfica met 1-0 te verslaan dankzij een doelpunt van Rijkaard, op aangeven van van Basten.De Utrechter had altijd een nauwe band met Johan Cruijff, die in 1990 trainer was van Barcelona en de spits graag naar Catalonië wilde halen. De relatie tussen van Basten en Sacchi was niet goed, maar de goede sportieve resultaten compenseerden de problemen. Hierdoor overwoog van Basten een overstap naar Barcelona, iets wat Silvio Berlusconi probeerde te voorkomen, aangezien de Nederlander zijn favoriete speler van het team was.
In het seizoen 1990-91 werd Milan in de kwartfinales van de Europacup I uitgeschakeld door Olympique Marseille. Tijdens de returnwedstrijd vielen twee stadionlampen uit, wat ertoe leidde dat Milan's sportief directeur Adriano Galliani de ploeg opdroeg niet meer het veld op te gaan. Dit had als gevolg dat Milan niet alleen werd uitgeschakeld, maar ook voor een jaar werd verbannen uit Europees voetbal.
Aan het einde van dat seizoen werd bekend dat er een conflict was geweest tussen van Basten en Sacchi. Volgens van Basten's autobiografie stapte hij naar Berlusconi met de boodschap: "Het is hij (Sacchi) of ik". Dit leidde ertoe dat Berlusconi Sacchi ontsloeg en Fabio Capello als vervanger aanstelde.
Onverslaanbaar in de Serie A
Omdat Milan niet mocht deelnemen aan Europees voetbal, kon het team zich volledig richten op de Serie A. Dit resulteerde in een indrukwekkend seizoen, waarin de club ongeslagen bleef en 74 doelpunten maakte (waarvan 25 door van Basten) en slechts 21 tegengoals incasseerde. van Basten won dat jaar de Ballon d'Or van 1992 en trad daarmee toe tot een selecte groep spelers die de prijs drie keer had gewonnen, waaronder Michel Platini en Johan Cruijff.Het begin van het einde
Kort na het winnen van zijn derde Ballon d'Or onderging van Basten in december 1992 een enkeloperatie, tegen het advies van Milans clubarts in. Hij liet zich behandelen door een arts die hem al in 1986 had geopereerd en hem verzekerde dat het herstel kort zou duren. Twee maanden later had hij echter nog steeds pijn in zijn enkel, iets wat hij voor de operatie niet had gehad. Zijn enkel was rood en gezwollen.Milan bereikte de Champions League-finale van 1993 en van Basten deed er alles aan om fit te zijn voor de wedstrijd. Zijn rentree kwam op 25 april 1993, precies een maand en een dag voor de finale, tegen Udinese. Milan won dat seizoen opnieuw de Serie A en van Basten speelde enkele volledige wedstrijden, onder andere tegen Ancona en Roma, waarin hij zelfs nog wist te scoren, ondanks de aanhoudende pijn.
De spits raadpleegde een Belgische arts, die hem adviseerde zich na de finale opnieuw te laten opereren. Om de finale te kunnen spelen, moest hij een injectie krijgen om de pijn te verdragen. De wedstrijd werd gespeeld in het Olympiastadion, dezelfde plek waar hij zijn grootste succes ooit had behaald op het EK 1988. Dit keer was het resultaat echter niet in zijn voordeel: Milan verloor met 1-0 van Marseille.
In de 86e minuut werd van Basten gewisseld na een harde tackle. Niemand wist het op dat moment, maar het was de laatste keer dat hij als profvoetballer op het veld stond.
Gedwongen afscheid
Na de finale onderging hij opnieuw een operatie, maar zijn situatie verbeterde niet. Hierdoor miste hij het gehele seizoen 1993-94 en moest hij vanaf de tribune toekijken hoe Milan opnieuw Europees kampioen werd. van Basten probeerde alles om zijn carrière te redden, waaronder een drastische methode waarbij schroeven in zijn enkel werden geplaatst. Dit verergerde zijn situatie alleen maar. Toen de schroeven uiteindelijk werden verwijderd, kon hij nauwelijks op zijn voet staan om uit bed te komen. In de zomer van 1995 besloot hij op 30-jarige leeftijd te stoppen met voetbal.In het hoofdstuk "De stervende zwaan" van zijn autobiografie schreef van Basten over de dag van zijn afscheid:
"...de pijn zit al jaren in mijn enkel, maar vandaag is het weg. In feite is alle pijn weg. Verdwaasd, verdoofd, verslagen, ik weet niet hoe ik het moet noemen. Onwerkelijk. Alsof ik er zelf niet ben. Maar ik loop. En ik klap. En iedereen blijft zingen, schreeuwen en klappen. Het rilt. Dit stadion. Mijn stadion. Plots voel ik het. Glashelder. Het raakt me. Onder het oog van tachtigduizend mensen. Ik ben een getuige van mijn eigen afscheid."